W niniejszym artykule wymieniam niezbędne, regulujące metabolizm składniki mineralne. Część z nich opisuję, chyba że zostały opisane w innym artykule- wówczas zamieszczam stosowny link.

METABOLZIM. MAKROELEMENTY I MIKROELEMENTY

Makroelementy to składniki mineralne, których zapotrzebowanie dzienne przekracza 100mg/ dobę. Mikroelementy natomiast określa zapotrzebowanie dzienne mniejsze niż 100mg/dobę. Wszystkie one są równie istotne dla prawidłowych funkcji organizmu, w tym metabolzimu. Do makroelementów, od których zależny jest metabolizm, należą magnez i wapń. Magnez opisałam już tutaj . Z kolei o wapniu znajdziecie w tym artykule. [2]. Trzecim jest fosfor, którego dzienne zapotrzebowanie to ok. 580 mg. Największe zapotrzebowanie na fosfor cechuje dzieci oraz młodzież- w zależności od wieku  380-500 mg do ok. 1050 mg u nastolatków. Przede wszystkim, stanowi element budulcowy DNA i RNA, niezbędnych w produkcji wszelkich enzymów. Reguluje gospodarkę wapniem i witaminą D. Tymczasem wchodząc w skład ATP, spełnia funkcję w procesach energetycznych[3].
Natomiast mikroelementy odpowiedzialne za metabolizm to fosfor, cynk, selen, mangan, żelazo. Poniżej znajdziesz opis ich mechanizmu działania.

CYNK A METABOLIZM

Cynk jest składnikiem około 200 enzymów naszego organizmu. Niezbędny w syntezie białka oraz kwasów nukleinowych DNA i RNA, uczestniczy także w ekspresji genów. Umożliwia utrzymywanie optymalnego stężenia witaminy A i jej zużycia przez tkanki. Odgrywa rolę w mineralizacji kości i regeneracji tkanek, wzmacnia naczynia krwionośne i uczestniczy w produkcji krwinek, co usprawnia krążenie. Sprawny układ krążenia zapewnia dotlenienie tkanek oraz efektywne zużywanie składników pokarmowych. Regulując produkcję insuliny, reguluje poziom cukru we krwi. Aktywnie bierze udział w przemianach białek, węglowodanów i tłuszczów. Reguluje pracę trzustki i tarczycy.. Ponieważ zapobiega zapaleniom jelit i chorobie wrzodowej, pośrednio wpływa na apetyt, procesy trawienia i wchłaniania. Dzienne zapotrzebowanie to ok. 8-11 mg. Zbyt duża podaż cynku obniża niebezpiecznie poziom cholesterolu HDL, fosforu ,żelaza, miedzi i wapnia[4, 5,6].


REGULACJA METABOLZIMU PRZEZ SELEN

Jako składnik enzymów metabolicznych, pełni funkcję w prawidłowym działaniu procesów biochemicznych. Buduje bowiem centrum aktywne reakcji redoks, unieszkodliwiając nadtlenki w organizmie. To z kolei działa protekcyjnie na błony komórkowe, lipoproteiny i DNA. Reguluje metabolizm hormonów tarczycy, warunkujących  prawidłowe funkcjonowanie metabolizmu. Selenoproteiny uczestnicą w przemianach metabolicznych lipidów, aminokwasów, w szlaku pentozofosforanowym. Ponadto, niezbędny jest we właściwym wykorzystaniem witaminy E. Prawidłowe stężenie we krwi wynosi 70-150 μg/L, a dzienne zapotrzebowanie to 55-70μg, w zależności od źródeł. Przewlekły nadmiar zaburza pracę wątroby, płuc oraz prowadzi do rozwoju cukrzycy.[4, 7, 8].

 

MANGAN A METABOLIZM

Podobnie jak cynk i selen, chroni komórki przed reaktywnymi formami tlenu, szczególnie wolnymi rodnikami nadtlenkowymi oraz hydroksylowymi. Wchodzi w skład istotnych enzymów. M.in. regulujących szybkość przebiegu cyklu mocznikowego czy prawidłowej produkcji dopaminy. Dopamina z kolei uczestniczy w dopaminergicznej regulacji pracy tarczycy. Dlatego mangan może wpływać na metabolizm hormonów tarczycy. Co więcej, umożliwia syntezę glutaminy, a więc pośrednio reguluje metabolizm glutaminianu. Bierze czynny udział w przemianach cholesterolu i produkcji estrogenów, które decydują o rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej. Dzienne zapotrzebowanie na mangan wynosi  2–5 mg, a górna bezpieczna granica to 11mg. Warto przy tym zaznaczyć, że z pokarmu wchłaniamy jedynie 1-5% tego pierwiastka[9].

ŻELAZO

Żelazo uczestniczy w transporcie tlenu, a tlen z kolei odpowiada za prawidłowe spalanie w organizmie. Dlatego też procesy energetyczne silnie zależą od żelaza. Wchodzi w skład mioglobiny, toteż warunkuje ilość zużywanych przez mięśni kalorii. Reguluje metabolizm cholesterolu. Pozwala także na procesy detoksykacji w wątrobie. Dzienne zapotrzebowanie wynosi 10-20 mg w zależności od płci i wieku, przy czym wchłanialność to od 2-24%. Zbyt duża ilość żelaza w organizmie może przyczynić się do rozwoju cukrzycy. Wpływa też na funkcjonowanie jelit, w nadmiarze powodując wzdęcia i zaparcia- taki dyskomfort obniża łaknienie[1,6].


 
ŹRÓDŁA
[1] Murray RK, Granner DK, Meyes PA et al.: Biochemia Harpera. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005:
[2] [S. Iotti, E. Malucelli. In vivo assessment of Mg2+ in human brain and skeletal muscle by 31P-MRS. „Magnes Res”. 21 (3), s. 157–162, 2008.
[3] Goretti M M. PenidoG and Uri S.; Phosphate homeostasis and its role in bone health; Pediatr Nephrol. 2012 Nov; 27(11): 2039–2048.
[4] Bartalena L, Baldeschi L, Boboridis K et al.; European Group on Graves’ Orbitopathy (EUGOGO): The 2016 European Thyroid Association/European Group on Graves’ Orbitopathy Guidelines for the Management of Graves’ Orbitopathy. Eur Thyroid J 2016; 5: 9-26.
[5] Szcześniak M, Grimling B, Meler B; Cynk – pierwiastek zdrowia;  Katedra i Zakład Technologii Postaci Leku, Uniwersytet Medyczny, Wrocław Farm Pol, 2014, 70(7): 363-366
[6] Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K.: Tabele składu i wartości odżywczej żywności. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2005.
[7]Ratajczak M, Gietka-Czernel M, Rola selenu w organizmie człowieka.The influence of selenium to human health. Borgis – Postępy Nauk Medycznych 12/2016, s. 929-933
[8] Lippman SM, Klein EA, Goodman PJ et al.: Effect of selenium and vitamin E on risk of prostate cancer and other cancers. The selenium and vitamin E cancer prevention trial (SELECT). JAMA 2009; 301: 39-51.
[9] Michniowski A, Galas D, Szyszkowska A; Znaczenie jonów manganu w procesach fizjologicznych w organizmach żywych; EDUKACJA BIOLOGICZNA I ŚRODOWISKOWA 4/2015, S.11-18